Anne Applebaum: potrzebna opowieść o Europie (znowu)

0
264

Co jest główną przyczyną kryzysu Unii Europejskiej? Terroryzm? Różnice kulturowe pomiędzy narodami? Muzułmańscy imigranci? Technokratyczne prawo i sztywne strategie ekonomiczne?

Anne Applebaum jest przekonana, (A New European Narrative? The New York Review of Books, October, 15/2017) że wspólna wizja jednej Europy jest trudna do osiągnięcia bez wypracowania i implementacji odpowiedniej narracji. Ale co to znaczy? O jaką narrację chodzi publicystce The Washington Post?

W roku 2013, wtedy Przewodniczący Komisji Europejskiej, José Manuel Barroso, wraz z Donaldem Tuskiem, alarmował o konieczności podjęcia głębokiej refleksji nad wspólnymi wartościami przyszłej Europy. Do inicjatywy przyłączyli się intelektualiści, pisarze, publicyści, ludzie sztuki i nauki. Zadanie było od początku trudne: potrzebna była opowieść o jednej Europie. Opowieść ta – obecna w sztuce i życiu codziennym – miała skłonić sceptyczne społeczeństwa do permanentnej debaty nad przyszłością Europy, powoli wytwarzając powszechne poszanowanie wspólnych wartości.

Tak się nie stało.

Bez nowej narracji dla Europy ­– międzykulturowej, powszechnej debaty nad zbieżnością idei i celów, wyzwania, przed którymi stoi EU, będą zawsze przyczyną głębokiego kryzysu, a nie impulsem do konstruktywnego działania. Sama tylko wizja wspólnotowa nie wystarczy. Pełna zgoda. Anne Applebaum nie ma jednak racji, twierdząc, że inicjatywa nowej narracji dla Europy pozostała na etapie deklaracji. Ta narracja została podjęta, ale przegrała z inną, opozycyjną narracją. Na razie.

Autorka w artykule omawia kilka książek analizujących współczesną sytuację w Europie. Jedna z nich, After Europe, autorstwa Ivana Krasteva, filozofa polityki, jest dodatkowo warta uwagi ze względu na aspekt polski. Krastev wskazuje na silny resentyment w społeczeństwach członkowskich krajów Europy Środkowej i Wschodniej, oparty na zawiści i podejrzliwości. Polski eurosceptyk nienawidzi nie tylko Angeli Merkel i Emmanuela Macrona, ale również własnych rodaków, czujących się swobodnie w całej Europie, mieszkających, studiujących czy robiących interesy w Berlinie czy Paryżu, rozmawiających w innych językach, kosmopolitach itp. Dla wielu mieszkańców polskich wsi i małych miasteczek taka otwartość jest nie do zaakceptowania. Ale nie tylko ze względów patriotycznych.

Człowiek często nienawidzi tego, czego nie potrafi posiąść, a nie dlatego, że nie chce tego mieć. To mechanizm obronny przed męką niezaspokojonych potrzeb i niespełnionych marzeń. Rezygnacja z tego, czego nie można mieć, zamienia się w (fałszywe) poczucie ulgi, jeżeli przedmiot pożądania zostanie zdeprecjonowany. Potrzebne jest więc jakieś uzasadnienie zewnętrzne, odpowiednio wartościujące sytuację rezygnacji. Opowieść o islamizacji Europy i ekonomicznej kolonizacji Polski przez EU spełnia to pragnienie.

Wrogość wobec wspólnej Europy ma więc nie tylko powody eschatologiczne, ale również psychologiczne. Z tego powodu linie podziałów są różne. I jest ich wiele. Jedna, według Krasteva, biegnie pomiędzy mieszkańcami miast i wsi (również w USA). Ale Krastev ma raczej na myśli kontekst kulturowy i mentalność, a nie geografię zamieszkania. A jeżeli tak, to nawiązuje do już starego konfliktu pomiędzy społeczeństwem otwartym i zamkniętym; pomiędzy mentalnością wywiedzioną z dawnych społeczeństw agrarnych, a postmodernizmem.

Podział w społeczeństwie polskim tylko częściowo ilustruje odmienne wizje Europy; to przede wszystkim spór odmiennych narracji, w którym jak dotychczas wygrywa opowieść o zagrożeniach (nawet biologicznych) dla narodu. Nowa, atrakcyjna opowieść o wspólnej Europie musi więc powstać po raz kolejny. Jej odbiorca czeka. Anne Applebaum również. Na razie brakuje samego twórcy.

Dariusz Wiśniewski

Anne Applebaum – poczytna pisarka, znana publicystka “The Washington Post, zdobywczyni nagrody Pulitzera, żona Radosława Sikorskiego. Jedna z bardziej wpływowych postaci amerykańskiego świata intelektualnego.

 

 

tekst ukazał się na portalu: studioopinii.pl

zdjęcia: ciekawiludzie.pl

 

 

 

Skomentuj

Prosze wpisz komentarz!
Wpisz Imie: